2.3 Fysieke leefomgeving

We vinden het belangrijk dat onze leefomgeving van goede kwaliteit is. Onze inwoners moeten goed kunnen wonen, leven en werken. In deze paragraaf beschrijven we de activiteiten en projecten waarmee we de ruimtelijke kwaliteit van onze leefomgeving op orde brengen en houden.

Ambities

• Een aantrekkelijke en leefbare gemeente. Een gemeente waar het goed wonen, leven, ondernemen en werken is. Dit draagt bij aan de brede welvaart.
• Goed wonen in Midden-Groningen. We willen voldoende en betaalbare woningen. We zetten in op nieuwbouw en het verbeteren van bestaande woningen. Goed wonen gaat ook over een fijne woonomgeving, zorg en groen.
• Een sterke lokale economie. We willen voldoende en toekomstbestendige ruimte voor bedrijven en aantrekkelijk zijn voor bedrijven en ondernemers.
• Een goed bereikbare en verkeersveilige gemeente. We zetten in op duurzame mobiliteit en stimuleren lopen, fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer. Het verkeerssysteem moet veilig en toegankelijk zijn en iedereen de mogelijkheid bieden zich te verplaatsen.

Trends en ontwikkelingen
De druk op de beschikbare ruimte neemt toe. Wonen, werken, bereikbaarheid, natuur, energie en andere functies vragen allemaal ruimte. Dit vraagt om keuzes en een goede balans tussen beschermen en benutten.

De vraag naar woningen blijft groot. Tegelijkertijd is er behoefte aan ruimte voor bedrijven en aan het vernieuwen en verduurzamen van bestaande bedrijventerreinen. Ook bereikbaarheid en duurzame mobiliteit vragen aandacht.

Daarnaast spelen verschillende grote regionale ontwikkelingen. De Nedersaksenlijn biedt kansen voor bereikbaarheid en gebiedsontwikkeling. Vanuit Nij Begun komen middelen beschikbaar voor het Masterplan Regiocentra Groningen, waarvan Hoogezand-Sappemeer onderdeel is. Binnen de NOVEX-gebieden werken we met het Rijk, provincies en andere gemeenten aan ruimtelijke opgaven die gemeentegrenzen overstijgen. 

De ruimtelijke ambities uit onze beleidsvisies vragen om forse investeringen. Met de Ruimtelijke Investeringsagenda brengen we de ruimtelijke ambities, projecten en benodigde middelen samen. We werken aan een investeringsagenda voor zowel het stedelijk als het landelijk gebied.

De gemeente heeft de ambitie om een aantrekkelijke en leefbare gemeente te zijn. Deze ambitie volgen wij aan de hand van de Leefbaarometer op wijkniveau. De Leefbaarometer is een monitor- en signaleringsinstrument van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties waarmee een inschatting wordt gegeven van de leefbaarheid in Nederland. Dat is gedaan aan de hand van een groot aantal kenmerken van de woonomgeving, zoals type voorzieningen, lokale geluidsbelasting en onveiligheid. De Leefbaarometer geeft een indruk van waar het naar verwachting goed of slecht is gesteld met de leefbaarheid (signalering) en hoe die leefbaarheid zich ontwikkelt (monitoring). De Leefbaarometer wordt iedere twee jaar geactualiseerd. 

Midden-Groningen moet een fijne plek zijn om te wonen, voor huidige en toekomstige inwoners. Daarvoor zijn voldoende woningen nodig die passen bij de behoeften en financiële mogelijkheden van onze inwoners. Naast nieuwbouw vraagt ook de bestaande woningvoorraad aandacht. Woningen moeten waar nodig worden verduurzaamd, verbeterd of aangepast, zodat ze ook in de toekomst prettig en geschikt zijn om in te wonen.

De Woonvisie Midden-Groningen 2024-2030 Met focus vooruit! en de Woonzorgwelzijnsvisie Midden-Groningen 2025-2030 Voor iedereen een thuis! vormen hiervoor de basis.

Ambities
Met de woonvisie zetten we in op:

• versnelling van de woningbouw;
• passende woningbouw en leefbare dorpen;
• versterking van het stedelijk gebied;
• goede, duurzame en betaalbare woningen;
• extra aandacht voor inwoners die moeilijk zelfstandig passende woonruimte vinden.

Met de woonzorgwelzijnsvisie richten we ons daarnaast op inwoners die zorg of ondersteuning nodig hebben om prettig en zelfstandig te kunnen wonen. Daarbij gaat het om passende woningen, een ondersteunende woonomgeving en voorzieningen en een goede samenwerking tussen wonen, welzijn en zorg.

Trends en ontwikkelingen
De druk op de woningmarkt blijft groot. Tegelijkertijd verandert de woonbehoefte door onder andere demografische ontwikkelingen en de behoefte aan passende woningen voor verschillende doelgroepen. Dit vraagt zowel om versnelling van de woningbouw als om aandacht voor betaalbaarheid, de bestaande woningvoorraad en de combinatie van wonen, welzijn en zorg.

Sinds 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) van kracht. De wet geeft Rijk, provincies en gemeenten meer mogelijkheden om te sturen op woningbouw en de huisvesting van aandachtsgroepen. Voor Midden-Groningen betekent dit onder andere dat we regionale afspraken maken over woningbouw, betaalbaarheid en de huisvesting van aandachtsgroepen.

In 2026 zijn we gestart met het opstellen van het verplichte volkshuisvestingsprogramma. Hierin werken we de doelen uit de woonvisie en woonzorgwelzijnsvisie verder uit en geven we invulling aan de Wvrv. Het woonbehoefteonderzoek uit 2025/2026 vormt hiervoor een belangrijke basis. In 2027 stellen we het volkshuisvestingsprogramma vast.

Wij houden de ontwikkeling van de woningvoorraad bij. 

Een sterke economie draagt bij aan een aantrekkelijke gemeente. In deze paragraaf gaat het over economie, waaronder landbouw, detailhandel en recreatie en toerisme. Deze onderwerpen zijn belangrijk voor werkgelegenheid, leefbaarheid en een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat.

Ambities
We willen een sterke en toekomstbestendige lokale economie waarin zoveel mogelijk mensen kunnen werken. Daarvoor is het belangrijk dat bestaande bedrijven zich kunnen ontwikkelen en dat Midden-Groningen aantrekkelijk is voor nieuwe bedrijven. We zorgen voor voldoende en toekomstbestendige ruimte voor bedrijven en aantrekkelijke werklocaties. Daarnaast benutten we onze cultuur, historie, landschap en andere kwaliteiten om de vrijetijdseconomie verder te versterken.

Trends en ontwikkelingen
De economie ontwikkelt zich, maar ondernemers blijven te maken houden met een krappe arbeidsmarkt. Vooral in sectoren als zorg en techniek is het vinden van voldoende personeel een uitdaging. Ook de industrie, die een belangrijk aandeel heeft in de werkgelegenheid in Midden-Groningen, staat onder druk door onder andere hoge energieprijzen.

Tegelijkertijd is de beschikbare ruimte voor bedrijven schaars. De vraag naar ruimte op bedrijventerreinen blijft groot, terwijl ook andere functies aanspraak maken op de beschikbare ruimte. Netcongestie vormt daarbij een steeds grotere belemmering voor bedrijven die willen uitbreiden, verduurzamen of zich in onze gemeente willen vestigen.

Ook de landbouwsector staat voor grote veranderingen op het gebied van natuur, klimaat, water en bodem. De precieze gevolgen voor de landbouw en het landelijk gebied zijn mede afhankelijk van landelijke en provinciale ontwikkelingen.

In de detailhandel veranderen het koopgedrag en de wensen van bezoekers. Dit vraagt om aantrekkelijke en compacte winkelgebieden. Binnen recreatie en toerisme zien we kansen door de groeiende belangstelling voor natuur, het platteland en bijzondere ervaringen. Ook in Midden-Groningen neemt het aantal overnachtingen toe.

De effecten van het uitvoeren van de uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie zijn meer bezoekers, meer toeristische overnachtingen en een verhoging van de bestedingen. Uiteindelijk draagt dit bij aan een groei van bedrijven en werkgelegenheid. We zien de volgende indicatoren en streefwaarden voor 2030:

In 2021 heeft de raad de duurzaamheidsvisie vastgesteld. Sindsdien werken we aan de uitvoering daarvan. Daarbij hebben we nadrukkelijk aandacht voor de sociale kant van de energietransitie. Niet alle inwoners kunnen de verduurzaming van hun woning zelf betalen of organiseren. Tegelijkertijd zijn er vanuit het Rijk en Nij Begun steeds meer middelen beschikbaar voor isolatie, energiebesparing en verduurzaming. Als gemeente helpen we inwoners om deze regelingen te vinden en te benutten.

De overgang naar duurzame energie vraagt ook keuzes over warmte, elektriciteit en ruimte. Gemeenten hebben een regierol in de warmtetransitie en werken samen aan duurzame energie en de uitbreiding van de energie-infrastructuur. Voor deze ontwikkelingen is ruimte nodig, terwijl ook woningbouw, landbouw en bedrijvigheid aanspraak maken op dezelfde ruimte. We werken daarom samen met inwoners, buurgemeenten, provincie, netbeheerders en andere partners en maken daarbij steeds de afweging tussen energie, leefomgeving en andere ruimtelijke opgaven.
In 2027 werken we verder aan het Warmteprogramma, de aanpak van netcongestie, klimaatadaptatie en de verduurzaming van onze eigen organisatie en bedrijventerreinen. Ook blijven we regionaal samenwerken binnen onder andere de Groninger Energieaanpak, de Regionale Energiestrategie en het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat.

Ambities
We werken aan een duurzame samenleving en energievoorziening, met aandacht voor betaalbaarheid, klimaat, landschap, ondernemen en een duurzame gemeentelijke organisatie. We doen dit samen met inwoners en partners. CO2-reductie is daarbij een belangrijk doel. De ontwikkeling van de bekende CO2-uitstoot volgen we via de landelijke Klimaatmonitor.

Trends en ontwikkelingen
De energietransitie versnelt. Meer woningen en voertuigen worden elektrisch en de productie van duurzame elektriciteit groeit. Daardoor neemt de druk op het elektriciteitsnet toe. Netcongestie beperkt op steeds meer plaatsen de ruimte voor woningbouw, bedrijvigheid en verduurzaming. Uitbreiding van het net kost veel tijd door ruimtelijke en juridische procedures en omdat er veel arbeidskracht voor nodig is die onvoldoende voorhanden is. Dit vraagt om nauwe samenwerking met netbeheerders en om een betere afstemming tussen ruimtelijke ontwikkelingen en investeringen in het energienet.

Tegelijkertijd blijft draagvlak belangrijk. Inwoners willen mee kunnen denken over ontwikkelingen die hun leefomgeving raken, bijvoorbeeld bij energieopwekking, batterijopslag en uitbreiding van de energie-infrastructuur. Ook de betaalbaarheid van de energietransitie blijft een aandachtspunt. De hoeveelheid regelingen en subsidies groeit, maar juist inwoners die ondersteuning het hardst nodig hebben, vinden deze niet altijd vanzelf.

Daarnaast worden de gevolgen van klimaatverandering zichtbaarder. Langere droge perioden, hogere temperaturen en hevigere neerslag vragen om verdere klimaatadaptatie. Ook van de gemeente zelf wordt verwacht dat zij het goede voorbeeld geeft door de eigen gebouwen, voertuigen, inkoop en afvalstromen verder te verduurzamen.

Het nadelig saldo voor bestemming op het programma Fysieke leefomgeving is afgenomen met € 669.000 ten opzichte van de begroting 2026. Het nadelig saldo na bestemming is toegenomen met € 1.252.000. We lichten per product de belangrijkste wijzigingen toe.

Brandweer en openbare veiligheid
Het saldo van het product Brandweer en openbare veiligheid is ten opzichte van 2026 met € 326.000 verslechterd. De lasten zijn met € 334.000 toegenomen en de baten zijn met € 8.000 toegenomen.

Lasten (€ 334.000 nadelig): De deelnemersbijdrage aan de Veiligheidsregio Groningen (VRG) stijgt met € 211.000 ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2026. Dit komt voornamelijk door loon- en prijsindexatie en hogere bijdragen voor rente- en huisvestingslasten van de Sontweg. Extra personele inzet voor handhaving, veiligheid en toezicht en de indexatie van loonkosten leiden tot € 105.000 hogere lasten. De overeenkomst met Dierentehuis Ter Marse voor dierennoodhulp en dierenwelzijn leidt tot een hogere bijdrage van € 21.000. Daarnaast zijn de toegerekende kosten voor tractie en materieel € 10.000 hoger door hogere lease- en onderhoudskosten. Overige afwijkingen leveren een voordeel op van € 13.000, voornamelijk door lagere toegerekende huisvestingskosten.

Baten (€ 8.000 voordelig): De baten zijn € 8.000 hoger door hogere huurinkomsten en servicekosten (€ 7.000) en hogere legesinkomsten uit APV-vergunningen (€ 1.000).

Economische ontwikkeling
Het saldo van het product Economische ontwikkeling is ten opzichte van 2026 met € 1.200.000 verslechterd. De lasten zijn met € 1.356.000 toegenomen, de baten zijn met € 988.000 toegenomen en de onttrekkingen aan de reserve zijn met € 832.000 afgenomen.

Lasten (€ 1.356.000 nadelig): De toegerekende personeelskosten nemen met € 992.000 toe. Dit betreft onder andere inzet voor grondzaken, ruimtelijke ordening, wonen en vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Een belangrijk deel betreft de formatieve uitbreiding van VTH. Deze uitbreiding wordt binnen bestaande middelen gedekt door het herpositioneren van inhuur- en andere budgetten. Een deel van deze dekking is binnen andere programma's verwerkt. Daarnaast verschillen enkele incidentele projecten tussen 2026 en 2027. In 2026 was € 528.000 geraamd voor grondverwerving voor de grondexploitatie Muntendam. Dit budget vervalt in 2027. Voor de herziening van de omgevingsvisie is in 2027 incidenteel € 160.000 beschikbaar. Dit wordt gedekt uit de reserve Investeringsfonds dorpen en wijken. Voor PAW Steendam-Tjuchem waren in 2026 incidentele lasten geraamd. In 2027 is voor Gasloos Gorecht € 1.150.000 opgenomen voor een subsidie aan de Warmtecompagnie. Overige afwijkingen leiden tot een nadeel van € 47.000.

Baten (€ 988.000 voordelig): De legesopbrengsten voor omgevingsvergunningen stijgen met € 431.000 als gevolg van de eerder vastgestelde verhoging van de leges. De baten voor PAW Steendam-Tjuchem zijn € 463.000 lager. Daartegenover staan € 1.150.000 aan baten voor Gasloos Gorecht. Deze mutaties hangen samen met de hiervoor genoemde lasten. Tot slot zijn de baten van het Rijk voor de uitvoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting verschoven naar programma 6, dit leidt tot lagere baten van € 97.000. Overige afwijkingen leiden tot een nadeel van € 33.000.

Mutaties reserves (€ 832.000 nadelig): In 2026 waren incidentele onttrekkingen geraamd van € 589.000 voor de omgevingswet en € 528.000 voor de grondexploitatie Muntendam. Deze vervallen in 2027. Daartegenover staat in 2027 een € 258.000 hogere onttrekking aan de reserve Investeringsfonds dorpen en wijken, conform de besluitvorming bij de Voorjaarsnota 2026. De overige mutaties in de reserves Volkshuisvestingsfonds en PAW Steendam-Tjuchem leiden per saldo tot een nadeel van € 27.000.

Bedrijventerreinen
Het saldo van het product Bedrijventerreinen wijzigt niet ten opzichte van 2026. De lasten en baten bestaan vrijwel volledig uit de grondexploitatie Rengerspark. De lasten en baten worden in de exploitatie verantwoord en via onderhanden werk op de balans verwerkt. Verschillen tussen 2026 en 2027 worden voornamelijk veroorzaakt door de fasering van de grondexploitatie. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Grondbeleid, de Meerjarenprognose Grondexploitaties 2026 en de tussentijdse rapportage 2026.

Grondexploitaties
Het saldo van het product Grondexploitaties wijzigt niet ten opzichte van 2026. De lasten en baten van de grondexploitaties worden in de exploitatie verantwoord en via onderhanden werk op de balans verwerkt. Verschillen tussen 2026 en 2027 worden voornamelijk veroorzaakt door de fasering van de grondexploitaties. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Grondbeleid, de Meerjarenprognose Grondexploitaties 2026 en de tussentijdse rapportage 2026. Conform het coalitieakkoord wordt het budget voor Wonen structureel met € 350.000 verhoogd voor uitbreiding van de projectorganisatie en versnelling van de woningbouw. Omdat vooraf nog niet bekend is welk deel kan worden gedekt uit projecttoerekening en kostenverhaal, wordt vooralsnog uitgegaan van dekking uit de reserve Investeringsagenda Dorpen en Wijken.

Toerisme 
Het saldo van het product Toerisme is ten opzichte van 2026 met € 242.000 verbeterd. De lasten zijn met € 117.000 afgenomen en de baten zijn met € 125.000 toegenomen.

Lasten (€ 117.000 voordelig): De lasten voor de uitvoering van de Visie Vrijetijdseconomie zijn € 92.000 lager, omdat de huidige uitvoeringsperiode eindigt in 2026. Overige afwijkingen leveren een voordeel op van € 25.000.

Baten (€ 125.000 voordelig): De opbrengst van de toeristenbelasting stijgt structureel met € 125.000. Dit komt door een toename van het aantal toeristische overnachtingen en de verhoging van de tarieven vanaf 2027.

Openbaar vervoer 
Wegens geringe afwijkingen wordt dit product niet toegelicht.