2.2 Programma Sociaal

Visie Sociale veerkracht
Iedereen telt mee en mag er zijn. Elk mens is van waarde voor zichzelf en voor anderen. Vanuit deze visie Sociale veerkracht is in 2025 gewerkt aan het versterken van eigenaarschap en zeggenschap van inwoners over hun eigen leven en het vergroten van de kring om mensen heen. Inwoners stonden centraal en werden gestimuleerd om mee te doen, bijvoorbeeld via betaald werk, vrijwilligerswerk en/of zinvolle dagbesteding. In 2025 is verder ingezet op het versterken van zelfredzaamheid en samenredzaamheid, met een passend vangnet voor kwetsbare inwoners. De uitvoering vond plaats binnen de kaders van de Jeugdwet, Wmo, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

Ontwikkelingen

Ontwikkelingen Jeugdhulp
De Hervormingsagenda vormt samen met het Toekomstscenario jeugd en gezin de landelijke wegwijzer naar een andere manier van werken in de lokale toegang tot jeugdhulp. Ze zijn voor ons mede leidraad in de vorming van een nieuwe toegang en een getransformeerde werkwijze in de jeugdhulp. De Hervormingsagenda ging gepaard met een korting in de algemene uitkering aan gemeenten die vooruitliep op de veronderstelde opbrengst van nieuwe werkwijzen. Begin 2025 is het adviesrapport van de commissie van Ark over de uitvoering van de Hervormingsagenda aangeboden aan de Tweede Kamer. Het rapport had met name kritiek op deze voorbarige kortingen en heeft geleid tot financiële compensatie aan gemeenten voor de uitvoering van de jeugdhulp. Onze gemeente heeft bij de septembercirculaire 2025 voor de jaren 2023 en 2024 een compensatie van 3,1 miljoen euro ontvangen. Deze is toegevoegd aan de reserve Jeugd. Voor 2025 en verder is het financieel voordelige effect van deze compensatie verwerkt in de begroting.

Ontwikkelingen Participatiewet
De Eerste kamer heeft in september 2025 de Participatiewet in balans aangenomen. Hiermee verschuift de nadruk van strikte handhaving en uniformiteit naar meer vertrouwen, maatwerk en menselijke uitvoering. Gemeenten krijgen meer ruimte om ondersteuning af te stemmen op de persoonlijke situatie van inwoners en om beter aan te sluiten bij wat inwoners nodig hebben om mee te kunnen doen. De wet is per 1 januari 2026 in werking getreden.

Transitie naar een nieuwe stichting voor sociale teams en welzijn
In 2025 heeft uw raad ingestemd met de omvorming van stichting Kwartier zorg en welzijn naar een nieuwe stichting voor de sociale teams en het welzijnswerk. In deze nieuwe stichting heeft de gemeente meer zeggenschap over de aansturing van de stichting en daarmee op de uitvoering door de sociale teams en het welzijnswerk. In opdracht van de raad is vervolgens een businesscase uitgewerkt. Deze geeft zicht op de gemeentelijke invloed, het financieel kader, personele consequenties en mogelijke risico’s van de Stichting en daarmee biedt het een toetsingskader voor de raad. In maart 2026 besluit de raad over de businesscase en de inrichting van de nieuwe stichting per 1 januari 2027. 

Sociale agenda Nij begun
In januari 2025 is de definitieve sociale agenda met 10 doelstellingen en 16 maatregelen door de regio vastgesteld. De feestelijke presentatie van de sociale agenda vond plaats in het kindcentrum Zuiderkroon in Hoogezand. Daarna stond 2025 in het teken van de verdere regionale (voorbereiding van) uitvoering van de maatregelen. Bij deze uitwerking waren we als gemeente binnen de tijdelijke governance van de sociale agenda ambtelijk en bestuurlijk nauw betrokken. Deze uitvoering had voor onze gemeente nog geen effect op beleid en begroting. Deze effecten worden de komende jaren verwacht. In 2026 zullen we als gemeente financieel en inhoudelijk verantwoordelijk worden voor de uitvoering van de leefbaarheidsmaatregelen in samenwerking met lokale partners. In programma 5 wordt verder ingegaan op Nij Begun. 

De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Publieke gezondheid (WPG). Onze visie Sociale veerkracht vormt de basis voor ons lokale gezondheidsbeleid. Met ons lokale Gezondheidsbeleid werkten we ook in 2025 samen aan een gezonde basis voor alle inwoners. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. We geven dit vorm vanuit onze visie sociale veerkracht en het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Ervaren gezondheid heeft veel raakvlakken met verschillende levensgebieden, zoals mentaal welbevinden, het ervaren van zingeving, sociale verbinding, mee kunnen doen in de samenleving, voldoende bewegen en een gezonde leefomgeving. We hadden aandacht voor het individu én de hele sociale en fysieke omgeving. Dit doen we niet alleen. Binnen de regio werken we via Gezond Groningen intensief samen met 80 ketenpartners uit zorg en welzijn. In gezamenlijkheid geven we vorm aan de grote uitdagingen die onze regio kent op het gebied van fysieke en mentale gezondheid.

Welzijn gaat over hoe inwoners hun leven ervaren. Hoe kunnen ze volop meedoen, bijvoorbeeld door werk, vrijwilligerswerk of zinvolle dagbesteding? Hoe leven ze samen in dorp en wijk? Hoe voelen ze zich van betekenis? 

We voeren de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) uit. Met de Wmo ondersteunen we inwoners met een beperking en/of met chronische, psychische of psychosociale problemen. De problemen kunnen gaan over zelfredzaamheid en meedoen. We helpen zoveel mogelijk in de eigen thuissituatie en leefomgeving. Als dit niet kan, bieden we tijdelijk opvang. Onze Wmo-medewerkers beoordelen aanvragen voor ondersteuning. Ze voeren gesprekken met inwoners om hun behoeften en situatie te begrijpen. Ze stellen daarna passende ondersteuning vast. We zorgen voor de coördinatie en toewijzing van de benodigde ondersteuning. We werken samen met zorgaanbieders en andere betrokken partijen. We houden de kwaliteit van de geleverde diensten goed in de gaten. We maken gebruik van algemene voorzieningen en bieden ook maatwerkvoorzieningen aan. Bij de uitvoering toetsen we altijd aan wettelijke kaders. We houden toezicht op de uitvoerende organisaties. Als het nodig is voor onze inwoners werken we samen met andere gemeenten. 

We zien in de aantallen voorzieningen dat het aantal inwoners met een begeleidingsproduct nagenoeg gelijk is gebleven.
Het aantal inwoners met Hulp in het Huishouden is iets toegenomen. Deze toename is minder dan in voorgaande jaren.
Opvallend is het aantal mensen met een PGB voor dagbesteding. Dit is met 11 afgenomen. Dat is 69%. 8 Inwoners zijn overgegaan naar Zorg In Natura (ZIN). 3 Inwoners zijn uitgestroomd.

Onze ambitie om jeugdigen veerkrachtig en kansrijk te laten opgroeien hebben we in 2025 vertaald in het werken aan doelen en acties, die hieronder staan beschreven. We hebben met name stappen gezet in de transformatie van het zorglandschap jeugd (in samenhang met de regio) en de vorming van een nieuwe toegang, waarvan de hulp aan jeugdigen een belangrijk onderdeel vormt. Landelijke leidraden zijn voor jeugd met name Hervormingsagenda en Toekomstscenario jeugd en gezin en regionaal en lokaal is van belang het Langjarig perspectief jeugdregio Groningen. De basisjeugdhulp wordt een voorziening binnen onze nieuwe lokale toegang.

BWRI (Bedrijf voor Werk, Re-integratie en Inkomen) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. Ons doel is om inwoners, waar nodig, te ondersteunen zodat zij (weer) volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Daarbij richten wij ons bij voorkeur op uitstroom naar betaald werk door het inzetten en ontwikkelen van ieders talenten. Wanneer betaald werk (nog) niet mogelijk is, stimuleren wij bredere persoonlijke ontwikkeling, vrijwilligerswerk en maatschappelijke en sociale activering. Vanuit het Doorstroompunt vervullen wij een verbindende rol binnen de arbeidsmarktregio. In samenwerking met partners begeleiden wij jongeren van 18 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie uitvallen van school, met als doel hen weer perspectief en richting te bieden. De transformatie van het voormalige SW-bedrijf naar een werkontwikkelbedrijf heeft ertoe geleid dat niet alleen inwoners met een kwetsbare positie, maar ook inwoners uit een bredere doelgroep, bij ons terechtkunnen voor ontwikkeling en begeleiding.

Inwoners die (tijdelijk) niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien, ontvangen inkomensondersteuning. Aanvullend bieden wij, waar nodig, financiële ondersteuning aan inwoners met een inkomen op het sociaal minimum. Daarbij staat meedoen in de samenleving centraal, met extra aandacht voor kinderen om de vicieuze cirkel van armoede te doorbreken.

De inwerkingtreding van de Participatiewet in balans is uitgesteld en wordt nu gefaseerd ingevoerd vanaf 1 januari 2026. Het afgelopen jaar zijn de voorbereidingen voor fase 1 getroffen. In de aanloop hiernaartoe is al nadrukkelijker ingezet op maatwerk en de omgekeerde toets, met meer aandacht voor de menselijke maat en de persoonlijke situatie van inwoners.

Aantal aanmeldingen en adviesgesprekken
In 2025 hebben wij 148 adviesgesprekken gevoerd. Wij hebben 309 nieuwe aanmeldingen gehad.

De sociale teams hebben een centrale rol in het sociaal domein. Zij zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor inwoners die een vraag tot ondersteuning hebben. De sociale teams bieden de toegang tot zorg en ondersteuning. Ook geven ze zelf lichte ondersteuning aan inwoners op alle levensdomeinen. Dit werk van de sociale teams gebeurt vanuit de drie sociale wetten die we moeten uitvoeren: de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet.
De sociale teams zijn ondergebracht bij Kwartier Zorg en Welzijn. Het welzijnswerk wordt steeds meer geïntegreerd binnen de teams. Samen met inwoners kijken ze naar wat wél goed gaat, wat mensen zelf kunnen en wat zij samen met de mensen om hen heen kunnen doen om problemen en moeilijkheden aan te pakken. Zodat er met de inwoners betere oplossingen worden gevonden.

We zijn in 2025 gestart met een transformatieproces om de organisatie Kwartier om te buigen naar een gemeentelijke stichting. Zo hebben we als gemeente meer sturing en kunnen we het strategische opdrachtgeverschap beter invullen. De verwachting is dat we met deze omvorming sneller de juiste stappen kunnen gaan zetten, ook in de uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd en de het Toekomstscenario Jeugdbescherming. Ook hebben we de basishulp jeugd in te richten. Daarvoor zijn sterke sociale teams een belangrijke voorwaarde. Uiterlijk per1 januari 2028 willen we de uitvoering van de sociale teams op een nieuwe manier hebben ingericht.

Het saldo na bestemming op het programma sociaal is € 227.000 nadelig. De lasten zijn € 9.000 hoger en de baten zijn € 147.000 hoger. De mutatie reserve zorgt voor een nadeel van € 383.000 We lichten hieronder per onderdeel de belangrijkste wijzigingen toe. 

Inkomensregelingen

Lasten (€ 42.000 voordelig): De lasten voor de Loonkostensubsidie zijn € 205.000 hoger dan begroot door toename van het aantal inwoners dat werkt met loonkostensubsidie o.a. de overbrugbanen. In 2026 ontvangen we deze hogere lasten weer van het Rijk in de definitieve bijstelling van de BUIG. Het gemiddelde bijstandsuitkering bedrag was hoger dan vooraf ingeschat waardoor er een nadeel is van € 832.000. In 2025 was er een daling in het gebruik van de bijzondere bijstand het voordeel is € 363.000. De risicodragende vorderingen zijn in 2025 afgenomen, hierdoor was er een lagere storting in de voorziening nodig dan begroot. Het voordeel is € 122.000. De declaraties van inwoners vanwege de Hersteloperatie Kinderopvangtoeslag zijn lager dan vooraf ingeschat het voordeel is € 96.000 hierdoor zijn de baten uit de specifieke uitkering van het Rijk ook lager. De salarislasten zijn € 372.000 lager dan begroot vanwege functies die nog niet ingevuld zijn en personeelsmutaties. Van de decentralisatie uitkering van het Rijk uit de meicirculaire 2025 voor inzet vroeg signalering (het Team Vroeg erop af) ad. € 82.000 is € 22.000 ingezet, de overgebleven middelen van € 60.000 wordt in 2026 besteed. Overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 76.000. 

Baten (€ 239.000 nadelig): De onttrekking aan de voorziening dubieuze debiteuren, voor oninbare vorderingen, is € 80.000 lager dan begroot. Dit leidt tot een nadeel. Vanwege de lagere lasten voor de Hersteloperatie Kinderopvangtoeslag zijn de baten uit de specifieke uitkering € 96.000 lager dan begroot. Overige plussen en minnen tellen op tot een nadeel van € 63.000.

Werkparticipatie

Lasten (€ 579.000 nadelig): De omzet voor het werkbedrijf was in 2025 hoger dan begroot waardoor de directe kosten ook hoger zijn. Dit leidt tot een nadeel van € 95.000. Hier staan ook hogere baten tegenover. De lasten voor het leasen van het wagenpark waren te laag ingeschat waardoor er een nadeel is van € 216.000. Onze gemeente realiseert een hoger aantal plaatsingen voor beschut werk dan de taakstelling van het Rijk. Waardoor de salarislasten en de lasten voor de ontwikkeling van deze inwoners hoger zijn. Daarnaast zijn er 8 overbrugbanen gerealiseerd die gefinancierd worden uit de JTF-subsidie Waardewerkt. Het totale nadeel is € 345.000. De lasten voor de tijdelijke huisvesting BWRI waren € 105.000 lager door minder uitgaven aan onderhoud, algemene kosten en energielasten. Daarnaast is de onttrekking aan de reserve Tijdelijke Huisvesting BWRI ook lager. Overige plussen en minnen tellen op tot een nadeel van € 28.000.

Baten (€ 516.000 voordelig): De omzet van het werkbedrijf laat een positief resultaat zien door een goede orderportefeuille. Het voordeel is € 343.000. Wedeka heeft het jaar 2024 positief afgesloten waardoor onze gemeente een bijdrage heeft ontvangen van € 246.000. In 2025 zijn de subsidies van het JTF niet ontvangen waardoor er een nadeel is van € 218.000. We verwachten deze in 2026 wel te ontvangen. Uit de voorziening RVU en verlofsparen SW-medewerkers is € 56.000 aangewend, dit is een voordeel in de baten. De subsidie van MDIEU was hoger dan begroot het voordeel is € 30.000. Overige plussen en minnen laten een voordeel zien € 59.000

Mutatie reserve: (€ 188.000 nadelig): Door de lagere lasten voor de Tijdelijke Huisvesting BWRI is de onttrekking aan deze reserve lager dan begroot, het nadeel is € 190.000. Overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 2.000. 

Burgerparticipatie

Lasten (€ 432.000 voordelig): Het aantal inburgeringstrajecten neemt toe. Vanwege afboekingen van een aantal balansposten (opgenomen verplichtingen voorgaande jaren) zien we voor 2025 een voordeel in de lasten van € 831.000. Daar staat de lagere bijdrage van de specifieke uitkering tegenover. Per saldo een neutraal effect. De uitgaven voor domein overstijgend samenwerken waren € 86.000. Grotendeels wordt dit gedekt door de specifieke uitkering die hiervoor beschikbaar is. De vluchtelingen uit Oekraïne zijn opgevangen in Hoogezand, Muntendam en Slochteren. De lasten zijn € 335.000 hoger dan begroot. Dit komt met name door hogere kosten voor beveiliging, energie en schoonmaak. Hier staan ook hogere baten tegenover. Overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 11.000. 

Baten (€ 545.000 nadelig): De baten van de specifieke uitkering Inburgering zijn € 831.000 lager. Hier staan de lagere lasten tegenover, per saldo een neutraal effect. De uitkering van de specifieke uitkering domein overstijgend samenwerken is € 69.000. Vanwege cofinanciering is dit € 17.000 lager dan de gemaakte kosten hiervoor. Het Rijk heeft een specifieke uitkering ter beschikking gesteld voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Deze baten zijn € 166.000 hoger dan begroot. Overige baten en lasten tellen op tot een voordeel van € 51.000.

Mutatie reserve (€ 195.000 nadelig): Voor de bestuursopdracht integrale gestapelde problematiek is er minder onttrokken uit de reserve, deze worden in 2026 besteed. Het nadeel is € 195.000. 

WMO

Lasten (€ 371.000 voordelig): De lasten voor huishoudelijk hulp zijn ten opzichte van 2024 gestegen doordat er meer inwoners hiervan gebruik maken. De lasten voor 2025 zijn lager dan begroot omdat de groei lager is dan verwacht. Het voordeel is € 189.000. Aan verstrekking woonvoorzieningen is er € 54.000 meer besteed. Voor beschermd wonen zijn de lasten € 162.000 hoger, hiertegenover staan ook hogere baten. We zien een daling van het aantal mensen met dagbesteding, de lasten zijn daarom ook lager. Het voordeel is € 355.000. De toegerekende salarislasten aan dit product waren € 109.000 lager. Overige plussen en minnen tellen op tot een nadeel van €66.000. 

Baten (€ 259.000 voordelig): Voor beschermd wonen waren de baten € 234.000 hoger, de lasten waren ook hoger over 2025. De overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 25.000. 

Accommodaties

Lasten (€ 76.000 voordelig): Deze afwijking wordt niet toegelicht.

Baten (€ 7.000 nadelig): Deze afwijking wordt niet toegelicht.

Jeugd

Lasten (€ 540.000 nadelig): De lasten van Jeugd ZIN zijn € 380.000 hoger. Eind 2025 is de indicatiewaarde voor Q3 en Q4 2025 nog fors toegenomen. Daarnaast is de verzilvering, percentage van de indicatiewaarde dat leidt tot een declaratie van een zorgaanbieder, meer gestegen dan verwacht. Dit heeft geleid tot een toename van de lasten in met name de 2e helft van 2025. Voor uitvoering van Gezond en actief leven akkoord (GALA), het integraal zorgakkoord (IZA) en Welzijn op recept zijn de lasten in totaal € 259.000 hoger dan begroot. Hier staan echter ook hogere baten tegenover. Dit is saldo neutraal. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 99.000.

Baten (€ 421.000 voordelig). Dit voordeel wordt veroorzaakt door hogere baten voor GALA, IZA en Welzijn op recept (€ 398.000). Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 26.000.

Onderwijs

Lasten (€ 528.000 voordelig): De uitgaven van onderwijsachterstanden beleid zijn lager dan begroot. Het voordeel is € 237.000. We ontvangen van het Rijk een specifieke uitkering hiervoor. De baten zijn dan ook lager, per saldo heeft dit een neutraal effect. Voor nieuwkomers onderwijs zijn de middelen provinciaal beschikbaar gesteld en zijn niet volledig besteed in 2025 het voordeel is € 94.000. Deze zullen in 2026 besteed gaan worden. Daartegenover staan ook lagere baten waardoor het geen effect heeft op het saldo. In 2025 waren de lasten voor leerlingenvervoer lager dan begroot door een lager aantal leerlingen dat gebruik maakte van leerlingenvervoer, het voordeel is € 206.000. Er is een subsidie van €140.000 verleend aan 4 scholen voor gezonde schoolpleinen. Hiervoor heeft de gemeente een subsidie ontvangen van de Stichting Nationaal Jeugdfonds en Jantje Beton. Per saldo geen effect. De verwarmingsinstallatie van het schoolgebouw aan de Mars is voor het einde van de levensduur vervangen. De restwaarde van de oude installatie is afgeschreven het nadeel is € 230.000. Voor het scholenprogramma zijn de sloopkosten opgenomen in de grondexploitatie vrijkomende locaties waardoor de lasten € 87.000 lager zijn. Daardoor zijn er ook lagere baten. De salarislasten zijn € 234.000 lager dan begroot vanwege personeelsmutaties en toerekening van salarislasten. De overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 40.000. 

Baten (€ 258.000 nadelig): Door de lagere lasten van onderwijsachterstanden beleid en Onderwijs nieuwkomers is er een nadeel in de baten van € 237.000 en € 94.000. De gemeente heeft € 140.000 ontvangen van Jantje Beton, hiervoor hebben 4 scholen een subsidie ontvangen voor gezonde schoolpleinen. Er zijn € 87.000 lagere baten voor het scholenprogramma doordat de lasten zijn opgenomen in de grondexploitatie vrijkomende locaties. Overige plussen en minnen tellen op tot een voordeel van € 20.000.